TRÂU BÒ ĐÁNH NHAU, RUỒI MUỖI CHẾT… VÀ CHUYỆN TÀO LAO NGÔN NGỮ ☕️

Hôm qua ngồi cà phê viết một bài tào lao, trong đó có câu: “Trâu bò đánh nhau, ruồi muỗi chết” nên tiện thể tra luôn xem thử tiếng Anh hay tiếng Tàu có thành ngữ tương đương như tiếng Việt mình không.

Hóa ra, có đó các bạn ạ.

Nhưng có lẽ văn hóa mỗi nước khác nhau nên người Anh hay người Tàu không dùng hình tượng trâu bò như người Việt mình. Người Anh thì dùng con voi, còn người Tàu lại dùng điển tích.

SANG TIẾNG ANH: KHI MẤY CON VOI ĐÁNH NHAU, CỎ CHỊU ĐÒN

Vậy nên muốn chuyển ngữ câu “Trâu bò đánh nhau, ruồi muỗi chết” sang tiếng Anh để người Anh hay Mỹ hiểu thì phải nói:

“When elephants fight, it is the grass that suffers”

Mà lạ thiệt. Nước Anh làm gì có voi hoang dã? Hóa ra, đây vốn là tục ngữ gốc của châu Phi (vùng Kenya) nhưng vì quá hay nên người Anh “bứng” luôn về làm của mình [creative-writing-pad].

Hình tượng con voi đại diện cho các siêu cường, còn ngọn cỏ là các nước nhỏ hoặc dân thường. Voi giẫm một phát thì cỏ thành bùn. Nghe rất vĩ mô và đậm mùi “cá lớn nuốt cá bé!”

SANG TIẾNG TÀU: DRAMA “4 BƯỚC BẺ LÁI” CỦA MẤY CON CÁ

Còn nói với người Tàu mà dịch sát ý câu “Trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết” có khi họ chẳng hiểu hết ý, bởi trong tiếng Tàu có thành ngữ tương đương là:

“Thành môn thất hỏa, ương cập trì ngư” (Cửa thành cháy, vạ lây đến cá dưới ao)

Cái này đúng là hack não… có trời mới hiểu nếu không học điển tích! Cháy cửa thành thì liên quan gì đến cá dưới ao cách đó cả cây số?

Hóa ra tích xưa kể là:

Cửa thành cháy, dân làng múc nước ao cạnh đó đi dập lửa. Dập được lửa thì ao cũng cạn sạch nước, cá chết phơi bụng. Nghĩ mà tội nghiệp mấy con cá, đang bơi tung tăng tự nhiên “ăn trọn” cái combo tai bay vạ gió theo quy trình 4 bước bẻ lái cực gắt.

Đúng là không hiểu điển tích thì có mà chuyển ngữ bằng niềm tin!

Lại nhớ hồi xưa đọc Kiều, muốn hiểu thấu đáo thì phải đọc thêm phần chú giải mấy điển tích của Tàu dài hơn cả trích đoạn.

QUAY VỀ TIẾNG VIỆT: ĐẬM CHẤT THỰC TẾ VÀ TRỰC QUAN

Ngẫm đi ngẫm lại, có khi thành ngữ “Trâu bò đánh nhau, ruồi muỗi chết” của tiếng Việt mình dùng hình tượng dễ hiểu hơn. Người Việt mình thích cái gì cứ phải trực quan, sinh động như thế!

Nó đậm chất nông nghiệp lúa nước. Ai nuôi trâu nuôi bò đều biết, hai ông nặng mấy tạ lao vào nhau húc kèn kẹt thì đất đá văng tung toe. Mấy con ruồi muỗi vo ve xung quanh không kịp né là “đăng xuất” ngay lập tức. Cái hay là ở chỗ ai nghe cũng hiểu ngay, chứ không cần phải tra cứu hay biết điển tích lằng nhằn.

☕️ GÓC TRIẾT LÝ CỦA MR. OLD MAN:

Dù là ruồi muỗi dưới chân trâu, ngọn cỏ dưới chân voi, hay con cá dưới ao cạn nước… thì ở nền văn hóa nào, kẻ “thấp cổ bé họng” vẫn luôn là người chịu trận đầu tiên khi các ông lớn đụng độ.

___ Mr. Old Man