Kính ngữ – chuyện nhỏ mà không nhỏ

Nhân đọc bài viết của một anh bạn cũ về văn hóa dùng kính ngữ trong giao tiếp của người Hàn, Mr. Old Man lại nhớ về một hình ảnh rất xa.

Hồi đó còn nhỏ, thỉnh thoảng thấy mấy người lính Đại Hàn ngồi trên những chiếc xe GMC hay Jeep chạy qua làng, tay lăm lăm súng, mặt đằng đằng sát khí.

Nói thiệt, nhiều người cùng độ tuổi với Mr. Old Man chắc sẽ gật đầu khi nghe nhắc lại những hình ảnh như vậy.

Chuyện đã rất lâu rồi, nhưng cũng để lại trong Mr. Old Man một ký ức không mấy dễ chịu.

Nhưng rồi nghĩ kỹ, tạm gác lại những ký ức cũ để nhìn cho công bằng, thì cũng phải thừa nhận: trong giao tiếp, nhất là trong công việc, người Hàn làm nhiều thứ rất bài bản.

Trong nhà máy, nhân viên nói chuyện với tổ trưởng, quản đốc… dùng kính ngữ rất tự nhiên. Những câu “vâng”, “tôi hiểu rồi”, “tôi sẽ làm ngay” không phải là sự khách sáo hình thức, mà gần như là phản xạ. Cách xưng hô cũng rõ ràng theo cấp bậc, không có chuyện gọi tên trống không.

Những điều này không phải tự nhiên mà có. Nó đi ra từ nền tảng của Nho giáo – nơi chuyện tôn trọng người lớn tuổi hơn, tôn trọng cấp trên được xem là một phần tự nhiên trong đời sống.

Việt Nam mình cũng từng đi qua nền tảng đó. Thậm chí, có thời, chuyện “lễ” được đặt lên trước cả “văn”.

Nhưng rồi xã hội thay đổi nhanh quá. Giáo dục thay đổi. Cách sống thay đổi. Những gì từng là “đương nhiên” thì dần phai đi ít nhiều.

Nhớ lại hồi sau giải phóng, những khẩu hiệu như “Tiên học lễ, hậu học văn” dần vắng bóng trong trường học. Thay vào đó là “Học, học nữa, học mãi”. Mỗi thời có một cách nhấn mạnh, điều đó không sai.

Chỉ có điều, học nhiều mà thiếu đi cái nền của “lễ” trong giao tiếp hằng ngày, thì đôi khi vẫn thấy thiếu một cái gì đó…

Nói vậy không phải để khen người, chê mình.

Nhưng thỉnh thoảng nhìn sang người ta, rồi nhìn lại mình, cũng là một cách để tự hỏi: có những thứ tưởng là nhỏ, nhưng thật ra lại giữ cho một guồng máy vận hành trơn tru hơn mình nghĩ.

Kính ngữ, suy cho cùng, không chỉ là cách nói.
Nó là văn hóa. Là cách người ta tôn trọng nhau trong một trật tự chung.

___

Mr. Old Man

At Traditional café