NHỚ MÙI, NHỚ VỊ NƯỚC MẮM NAM Ô XƯA

Thời bao cấp, đi học ở Huế, mỗi lần về thăm nhà, Mr. Old Man lại được má trang bị cho một ba lô đồ ăn, trong đó không thể thiếu chai nước mắm Nam Ô. Có chai nước mắm ấy, Mr. Old Man sẵn lòng bỏ suất ăn ở ký túc xá để cả tuần chỉ ăn cơm chan nước mắm ớt. Vậy mà ngon!

Nước mắm Nam Ô hồi đó ngon nức tiếng, chẳng thua gì nước mắm Phan Thiết. Ngon đến mức, nói đến nước mắm, người ta lại nhắc câu thành ngữ: “Nước mắm Nam Ô, cá rô Xuân Thiều”.

Còn nhớ, nước mắm Nam Ô thời trước giải phóng thường được đóng trong những thùng thiếc dung tích 20 lít, theo các chuyến xe đi đến nhiều địa phương khác.

Người trẻ sinh sau năm 1975 có thể nghe kể nước mắm Nam Ô ngon, nhưng chưa chắc cảm nhận được cái ngon của nó ngày xưa. Bởi lẽ, làng nước mắm Nam Ô bây giờ khó mà làm ra được thứ nước mắm như hơn 50 năm về trước.

Nước mắm Nam Ô ngon không chỉ nhờ bí quyết gia truyền của người làm mắm, mà còn nhờ những con cá cơm đánh bắt từ vùng biển Nam Ô, nhờ cả khí trời của vùng đất này.

Mấy tháng trước, Mr. Old Man đạp xe lên biển Nam Ô, tình cờ gặp mấy cụ già tuổi U90 đang ngồi hóng gió ngoài bãi biển. Chuyện trò lan man từ rú cấm đến giải tỏa, đền bù; từ nghề cá rồi cuối cùng lại đụng tới nước mắm Nam Ô.

Mr. Old Man hỏi bác đeo kính:

“Nam Ô bây giờ có còn làm nước mắm không?”

“Còn, nhưng không nhiều nhà như trước đây! Thanh niên bây giờ đi làm công nhân hết. Còn mấy người đi biển mô, mà cũng chẳng có cá để làm mắm.”

“Nhà bác ăn nước mắm Nam Ngư hay Nam Ô?”

“Ồ, tự muối mắm để ăn trong nhà chứ mua chi cho tốn tiền!”

“Nước mắm Nam Ô có ngon như ngày xưa không?”

“Ngon, nhưng không bằng ngày xưa!”

“Răng lạ rứa, bác hè?”

“Ừ, ngày xưa ngon là do nước mắm được muối từ cá cơm đánh bắt ở biển Nam Ô. Giờ biển Nam Ô không còn cá cơm nên người làm mắm phải mua cá từ tỉnh khác, hoặc làm bằng mấy loại cá khác, thành ra không ngon bằng.”

Ông già ngồi bên cạnh cũng góp chuyện:

“Mà cũng lạ thiệt! Cũng là con cá cơm ở Nam Ô, cũng chừng nớ muối, chừng nớ cá… nhưng người ở nơi khác mua về làm nước mắm cũng không ngon bằng làm ở Nam Ô. Tui có cô em lấy chồng ở Thanh Khê, cũng làm mắm cá cơm Nam Ô, nhưng không ngon bằng. Lạ rứa chớ!”

Nghe hai cụ kể chuyện, Mr. Old Man chợt hiểu thêm vì sao người ta cứ nhắc mãi hương vị nước mắm Nam Ô ngày xưa. Cái ngon ấy có lẽ không chỉ nằm trong công thức muối mắm, mà còn gắn với biển, với con cá cơm và với cả một vùng đất.

Chào hai cụ, Mr. Old Man đạp xe một vòng quanh làng, cũng đếm được vài nhà treo bảng bán nước mắm Nam Ô.

Lần trước, Mr. Old Man cũng mua mấy chai về ăn thử. Nước mắm bây giờ vẫn ngon, nhưng không sao ngon bằng chai nước mắm Nam Ô ngày xưa, thứ mà má mua cho mang ra Huế để cải thiện bữa ăn ký túc xá.

Nhắc tới nước mắm Nam Ô lại thèm cái mùi, cái vị năm xưa.

He he… Ngày xưa có nước mắm ngon mà chẳng có mấy lát thịt heo ba chỉ để ăn kèm. Bây giờ thịt heo thì có, lại cứ nhớ nước mắm Nam Ô ngày xưa!

Mấy bạn trẻ thử hỏi cha mẹ mình xem nước mắm Nam Ô ngày xưa có ngon đúng như Mr. Old Man kể không, rồi comment cho Mr. Old Man biết với nhé!

__ Mr. Old Man