NHÀ SÁCH ĐI ĐÂU HẾT RỒI?

Hôm trước, đọc một bài báo nói về chuyện đọc sách ở TP.HCM, Mr. Old Man chợt nhớ tới những nhà sách ở Đà Nẵng ngày xưa.

Ngày ấy, Đà Nẵng có khá nhiều nhà sách. Có nhà sách lớn, có nhà sách của Nhà nước, cũng có những nhà sách tư nhân be bé nằm lọt trong các khu phố. Có nơi vừa bán sách, vừa bán văn phòng phẩm, lại có cả truyện tranh cho thuê.

Bây giờ, nhiều nhà sách ngày xưa đã biến mất. Chỗ thì thành khách sạn, chỗ thành nhà hàng, quán cà phê, spa, cửa hàng… Đất đai ngày càng có giá, còn người mua sách thì hình như ngày càng ít.

Nhưng với Mr. Old Man, có vài nhà sách vẫn còn nằm nguyên trong trí nhớ.

Nhà sách Văn Hóa ở ngã tư Khải Định – Hùng Vương, ngay đối diện Chợ Cồn, là một trong những nơi Mr. Old Man nhớ nhất.

Trước năm 1975, mỗi lần đi ngang khu vực Chợ Cồn, Mr. Old Man thường ghé vào đây. Bà cô có tiệm tạp hóa gần đó, trong tiệm có một góc bán truyện nên hồi nhỏ cũng hay được sai đi mua sỉ truyện.

Nhà sách Văn Hóa có một bà chủ người mập mạp, da trắng, thường ngồi ở quầy phía trước. Trên bàn lúc nào cũng có một cái lon đựng tiền kẽm.

Hồi đó, nếu có người ăn xin đến, bà thường thò tay vào lon, nhón ra một đồng cho.

Còn Mr. Old Man thì được một đặc ân: được vào kho phía sau, tha hồ đọc.

Đọc chán chê, lựa một mớ đem ra tính tiền.

Hồi đó Mr. Old Man mê truyện lắm. Hiệp sĩ Đầu sừng, Siêu nhân, Batman, Tế Điên Hòa thượng… thứ gì có là đọc.

Cũng chính trong cái kho sách ấy, có lần Mr. Old Man vớ được một cuốn sách mỏng tên “Ở rừng”, ghi tên tác giả Nam Cao.

Mr. Old Man nhớ mang máng cuốn sách kể chuyện những ngày ở chiến khu, chuyện nghe đài, theo dõi tin tức rồi báo cáo… Trời thì hình như ngày nào cũng mưa.

Hơn nửa thế kỷ rồi, trí nhớ của Mr. Old Man chắc cũng đã thêm bớt vài chi tiết.

Nhưng cái cảm giác đứng giữa một kho sách cũ, cầm một cuốn sách mỏng lên đọc rồi tò mò về một cái tên sau này trở thành nhà văn nổi tiếng… thì đến giờ vẫn còn nhớ.

Sau ngày giải phóng, mới biết Nam Cao là tác giả Chí Phèo, một cái tên mà học sinh nào cũng phải biết.

Rồi còn Nhà sách Ngoại văn.

Đây mới đúng là “kho báu” đối với một đứa mê sách mà nghèo.

Nhà sách bán sách tiếng Nga, tiếng Anh, phần lớn là sách văn học Nga dịch. Sách bìa cứng, giấy đẹp, có cuốn dày năm sáu trăm trang mà giá chỉ khoảng một hai đồng.

Cuốn mắc nhất mà Mr. Old Man nhớ là “Từ điển Anh – Việt 65.000 từ” của Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, nặng gần hai ký, giá 16,5 đồng.

Nghèo nhưng mê sách, chẳng hiểu bằng cách nào Mr. Old Man cũng tha về được cuốn từ điển ấy cùng vài chục cuốn tiểu thuyết Nga bằng tiếng Anh.

Sau ngày đất nước thống nhất, có một nhà sách trên đường Yên Bái cũng là nơi Mr. Old Man thường ghé. Sách văn học lúc ấy bán khá rẻ, nên cứ có tiền là lại lượm một ít về đọc.

Có lần Mr. Old Man mua được cuốn “Thơ ca trong tù giai đoạn 30–45”.

Cuốn sách này sau đó lại đem đến cho Mr. Old Man một chút may mắn.

Đêm trước ngày thi đại học, Mr. Old Man ở trọ trong một căn nhà đối diện ga Huế, chờ sáng hôm sau thi môn Văn. Tối đó, chẳng hiểu sao Mr. Old Man lại lôi cuốn “Thơ ca trong tù giai đoạn 30–45” ra đọc.

Đọc rồi bàn với một người bạn.

Sáng hôm sau vào phòng thi, đề bài… trúng tủ!

Mr. Old Man có thể lôi ra mấy bài thơ ít người biết để dẫn chứng, trong khi phần lớn bạn bè chỉ quanh quẩn với những bài thơ đã học trong sách giáo khoa.

Một cuốn sách mua ở nhà sách nhỏ trên đường Yên Bái, không ngờ lại giúp Mr. Old Man có một buổi thi đại học khá ngon lành.

Sau này vào Sài Gòn, Mr. Old Man lại có dịp ghé Nhà sách Ngoại văn Xuân Thu.

Có lần thấy một cuốn sách tiếng Anh hay quá, cầm lên xem giá… thấy mắc quá!

Thế là đứng đọc cọp luôn.

Đọc hết mấy chương thấy cũng đã đời, rồi đặt cuốn sách xuống, đi ra về.

Nghĩ lại cũng buồn cười.

Ngày xưa ở Đà Nẵng, nghèo mà mê sách nên được cho vào kho Nhà sách Văn Hóa tha hồ đọc. Lớn lên vào Sài Gòn, vẫn mê sách, nhưng lần này phải tự đứng đọc vì không còn ai cho vào kho nữa!

_____

Ngày xưa, Mr. Old Man có thể thức gần như cả đêm để đọc hết một cuốn tiểu thuyết ba bốn trăm trang.

Bây giờ thì khác.

Có lần Mr. Old Man mua cả một chồng truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư, nghĩ bụng truyện ngắn thì đọc nhanh thôi. Vậy mà đọc được hai ba truyện rồi để đó. Có cuốn còn nguyên bọc nylon.

Rồi “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh một thời rất nổi tiếng. Mr. Old Man cũng cố đọc. Cố lắm. Nhưng hình như mới đến khoảng trang 120 thì… nghỉ giải lao dài hạn.

Cho nên đọc bài báo nói TP.HCM đặt mục tiêu mỗi người đọc 10 cuốn sách mỗi năm, Mr. Old Man cũng ngồi tính thử.

Nếu một người đọc 10 cuốn, thì cả một thành phố phải đọc bao nhiêu cuốn?

Tính tới tính lui, con số cũng lên tới hàng chục triệu cuốn sách mỗi năm.

Nghĩ mà… suýt sặc cà phê!

Không phải vì con số ấy nghe quá lớn, mà vì Mr. Old Man chợt nghĩ:

Một cuốn Mr. Old Man còn đọc hai năm chưa xong, nói chi mười cuốn một năm!

Mà đâu phải ai cũng có cái may mắn được nghỉ hưu, có một đống “thời gian rảnh” như Mr. Old Man.

Bao nhiêu người ở thành phố mỗi ngày phải đi làm, buôn bán, chạy xe, làm công nhân, làm dịch vụ, lo tiền nhà, tiền điện, tiền học cho con, rồi tối về còn đủ thứ việc gia đình.

Có được một tiếng ngồi yên uống ly cà phê đã khó, nói gì ngồi xuống đọc một cuốn sách vài trăm trang.

Có lẽ vì vậy mà những nhà sách ngày xưa cứ lần lượt biến mất.

Không hẳn vì người ta không còn thích sách.

Mà vì cách người ta sống đã thay đổi.

Ngày trước, muốn biết một chuyện gì thì tìm sách mà đọc. Muốn đọc tin thì chờ báo. Muốn giải trí thì tìm một cuốn truyện.

Bây giờ chỉ cần một chiếc điện thoại.

Tin tức chạy tới tận tay. Một bài viết vài trăm chữ, một video vài phút, một đoạn Facebook, một cái TikTok… tất cả đều nhanh hơn rất nhiều so với việc ngồi đọc một cuốn sách dày.

Còn nhà sách?

Nhà sách cần người mua sách.

Mà người mua sách ít đi thì những căn nhà mặt tiền ấy sớm muộn cũng sẽ được sử dụng cho những thứ có thể kiếm ra nhiều tiền hơn.

Thế là nhà sách biến mất.

Nhưng có lẽ thứ biến mất đáng tiếc hơn không phải là cái bảng hiệu “Nhà sách”.

Mà là cái cảnh một đứa trẻ có thể bước vào nhà sách, ngồi hàng giờ đọc ké một cuốn truyện, rồi cuối cùng lựa một cuốn đem về.

Giống như Mr. Old Man ngày xưa.

________

Bây giờ, thỉnh thoảng đi ngang một nơi nào đó ở Đà Nẵng, Mr. Old Man lại chợt nhớ:

Ủa, chỗ này ngày xưa hình như có nhà sách mà?

Nhìn lại thì chẳng còn gì.

Có khi là một khách sạn.

Có khi là một nhà hàng.

Có khi là một cửa hàng sang trọng.

Nhà sách đi đâu hết rồi?

Chắc là đi theo những cuốn sách vào ký ức của những người từng đọc chúng.

Còn Mr. Old Man thì vẫn còn giữ được vài cuốn.

Và quan trọng hơn, vẫn còn nhớ được mùi giấy của những cuốn sách cũ, cái cảm giác đứng giữa một kho sách và tha hồ đọc, với một túi tiền chẳng có bao nhiêu…

Có lẽ đó mới là thứ khó mua lại nhất.

___

Mr. Old Man

P/S: Đây chỉ là những nhà sách Mr. Old Man từng biết, từng ghé hoặc từng đọc sách ở đó. Chắc chắn Đà Nẵng ngày xưa còn nhiều nhà sách khác mà Mr. Old Man không nhớ tên. Các bạn cùng thế hệ, nếu còn nhớ, xin kể thêm để… những cái tên đã biến mất khỏi phố phường vẫn còn nằm lại đâu đó trong ký ức.