KHÁT VỌNG VĨ MÔ VS. HIỆN THỰC BÌNH DÂN

Hôm nay ngồi cà phê, lướt Facebook, Mr. Old Man bắt gặp cái tút của một anh bạn hàng xóm chụp chiếc nhẫn khổng lồ ở Công viên 29/3.

À, hóa ra mấy năm nay công viên bị rào chắn kín mít là để xây cái công trình này đây.

Tìm hiểu trên mạng mới biết chiếc nhẫn khổng lồ ấy có một cái tên nghe rất kêu: “Chiếc nhẫn Hòa bình” (Ring for Peace).

Ý tưởng cũng rất… vĩ mô: vòng tròn tượng trưng cho sự kết nối vĩnh cửu, gợi nhớ ngày giải phóng thành phố.

Mr. Old Man đọc xong thì cười thầm.

Không phải cười cái ý tưởng, mà cười vì nghĩ đến một chuyện rất đời: mấy ông kiến trúc sư đặt tên thì vĩ mô, nhưng người dân gọi tên công trình thì thường… rất bình dân.

Mai mốt người dân đi chơi Công viên 29/3, có khi chẳng mấy ai nhớ nổi tên đầy đủ là “Chiếc nhẫn Hòa bình”. Người ta chỉ cần nói:

– Chiều ni ra Cái Nhẫn uống cà phê hè!

Thế là đủ hiểu.

Đà Nẵng mình đã có một ví dụ kinh điển rồi: Trung tâm Hành chính thành phố.

Tác giả thiết kế từng giải thích công trình mang hình tượng “ngọn hải đăng dẫn lối”, kết hợp với hình ảnh “mạng thuyền rẽ sóng”.

Nghe rất thơ, rất triết lý, rất… kiến trúc.

Nhưng đi vào đời sống thì sao?

Người Đà Nẵng chẳng cần giải thích dài dòng. Họ gọi một cách hết sức thân thương:

“Tòa nhà Trái bắp.”

Thế là xong!

Lại nhớ ngày xưa, các cụ đặt tên công trình nghe có vẻ “thô” mà thật ra rất thực tế.

Cầu Chữ Y, Cầu Ông Lãnh, Cầu Bà Rén…

Nghe phát là hình dung được ngay, khỏi cần đọc thuyết minh, khỏi cần giải bùa triết học.

Cầu Chữ Y vì nó giống chữ Y.

Cầu Ông Lãnh thì chắc ngày xưa có ông Lãnh ở gần đó.

Còn Cầu Bà Rén… chắc cũng có câu chuyện của bà Rén.

Đặt tên công trình, suy cho cùng, trước hết là để người ta nhận biết và chỉ đường cho nhau. Vậy thôi!

Đà Nẵng mình cũng chẳng thiếu những cái tên kiểu “thấy sao gọi vậy”.

Cầu Rồng thì khỏi cần thuyết minh dài dòng: nhìn nó giống con rồng thì gọi là Cầu Rồng.

Cầu Thuận Phước thì nằm ở Thuận Phước, gọi Cầu Thuận Phước.

Còn cây cầu quay nổi tiếng bắc qua sông Hàn, người dân gọi luôn là Cầu Quay Sông Hàn. Nghe mộc mạc, nhưng ai nghe cũng biết ngay là cây cầu nào rồi.

Có lẽ người Đà Nẵng vốn thực tế.

Không cần biết công trình tượng trưng cho cái chi, mang ý niệm chi, triết lý chi.

Nhìn vô, hiểu được, gọi được… là được!

Theo logic đó, vài năm nữa bọn trẻ đi Công viên 29/3 có khi sẽ rủ nhau:

– Ê, ra cái nhà vòng cung uống trà sữa hè!

Hoặc:

– Chiều ni ra Cái Nhẫn check-in!

Chẳng đứa nào hơi đâu mà đọc nguyên cụm “Chiếc nhẫn Hòa bình – Ring for Peace”, nghe vừa dài vừa nghiêm trọng.

Vậy mới thấy, công trình nào khi sinh ra cũng mang trên mình một khát vọng vĩ mô.

Nào là biểu tượng hòa bình.

Nào là kết nối vĩnh cửu.

Nào là ngọn hải đăng dẫn lối.

Nào là mạng thuyền rẽ sóng…

Nhưng khi bước vào cuộc sống, tất cả những triết lý cao siêu ấy sớm muộn cũng được người dân “bình dân hóa” cho dễ nhớ, dễ gọi.

Và có lẽ đó mới là lúc một công trình thật sự đi vào đời sống.

Khát vọng lúc thiết kế có thể rất vĩ mô.
Nhưng tên gọi trong dân gian thì… cứ bình dân cái đã!

___ Mr. Old Man