Kỷ Niệm 50 Năm Vietcombank Đà Nẵng – Một Hành Trình Đặc Biệt

Ngày 30/4/2025 đánh dấu cột mốc 50 năm thành lập Vietcombank Đà Nẵng (30/4/1975 – 30/4/2025) — một dấu mốc đặc biệt không chỉ với Chi nhánh, mà còn với Mr. Old Man, người đã gắn bó suốt 30 năm cho đến khi nghỉ hưu vào năm 2021.

Trong chuỗi hoạt động hướng tới dịp kỷ niệm này, Mr. Old Man có dịp tham gia talkshow “Một thời & Tiếp nối”, chia sẻ cùng các thế hệ Vietcombank Đà Nẵng về những ngày đầu thành lập, những kỷ niệm nghề nghiệp và hành trình phát triển của Chi nhánh.

Bên cạnh đó, Mr. Old Man cũng dự định đóng góp một số bài viết cho đặc san “Chung niềm tin”, trong đó có bài “Thanh toán quốc tế tại Vietcombank Đà Nẵng thời cấm vận” — ghi lại một giai đoạn nhiều thử thách mà Mr. Old Man đã trực tiếp trải qua.

Đó là một câu chuyện nghề có phần “nhạy cảm”, nên đã từng được Mr. Old Man cất lại trong thư mục khá lâu. Nhân dịp này, xin phép đem ra kể lại — như một kỷ niệm của một thời làm nghề không dễ quên.

Thanh toán quốc tế thời cấm vận

Sau năm 1975, khi chiến tranh kết thúc, lệnh cấm vận thương mại của Mỹ — vốn áp đặt từ năm 1964 đối với miền Bắc — được mở rộng ra toàn bộ Việt Nam.

Theo đó, mọi hoạt động thương mại song phương giữa Mỹ và Việt Nam, từ xuất nhập khẩu, vận tải, du lịch đến tài chính, đều bị cấm. Không chỉ vậy, bất kỳ tài sản nào của Việt Nam tại Mỹ cũng có thể bị phong tỏa.

Điều này khiến ngay cả các giao dịch quốc tế bằng USD giữa Việt Nam và các nước khác — nếu đi qua hệ thống thanh toán bù trừ liên ngân hàng của Mỹ (CHIPS) — cũng tiềm ẩn rủi ro bị phát hiện và đóng băng.

Trong bối cảnh đó, Mr. Old Man được giao trực tiếp thực hiện các nghiệp vụ thanh toán quốc tế tại Vietcombank Đà Nẵng: từ thiết lập quan hệ ngân hàng đại lý, trao đổi test key, quản lý tài khoản Nostro, đến chuyển tiền và thanh toán xuất nhập khẩu…

Những dòng dưới đây là một vài kinh nghiệm thực tế — đôi khi rất “đi dây” — để bảo đảm các dòng tiền ra vào Việt Nam được an toàn trong thời kỳ đặc biệt ấy.

Trong cái khó, ló cái khôn

Trước năm 1990, Vietcombank là ngân hàng duy nhất của Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực đối ngoại, đảm nhiệm cả ba vai trò: quản lý ngoại hối quốc gia, thanh toán quốc tế và tài trợ xuất nhập khẩu.

Để ứng phó với lệnh cấm vận, Vietcombank — trong đó có Chi nhánh Đà Nẵng — đã triển khai nhiều giải pháp linh hoạt và đầy sáng tạo.

Lựa chọn ngân hàng đại lý phù hợp

Dù bị cấm vận, một điều khá đặc biệt là nhiều ngân hàng nước ngoài vẫn sẵn sàng thiết lập quan hệ đại lý với Vietcombank và hỗ trợ xử lý các giao dịch USD một cách “khéo léo” để tránh rủi ro bị phong tỏa.

Thời đó, hệ thống Vietcombank chỉ gồm Hội sở chính và 9 chi nhánh. Quan hệ ngân hàng đại lý và việc thiết lập test key đều do Hội sở đảm trách.

Trên nền tảng đó, các chi nhánh — trong đó có Đà Nẵng — được mở và sử dụng tài khoản Nostro tại các ngân hàng đại lý, đồng thời trực tiếp thực hiện các giao dịch thanh toán quốc tế mà không phải thông qua Hội sở như hiện nay.

“Mỗi thị trường một tài khoản”

Đây có lẽ là một trong những giải pháp then chốt.

Thay vì để các giao dịch USD đi qua hệ thống bù trừ của Mỹ, Vietcombank Đà Nẵng duy trì tài khoản tại một hoặc hai ngân hàng lớn ngay tại từng thị trường giao dịch — Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, châu Âu…

Ví dụ, tại Nhật Bản, dù có quan hệ với nhiều ngân hàng, Vietcombank thường chỉ duy trì tài khoản tại The Sakura Bank (nay là Mizuho Bank) để thực hiện thanh toán USD trong nội bộ thị trường này.

Cách làm này giúp dòng tiền “chạy vòng” trong cùng khu vực, tránh phải đi qua hệ thống của Mỹ — đồng nghĩa với việc giảm đáng kể rủi ro bị phong tỏa.

Tận dụng hệ thống ngân hàng cùng mạng lưới

Một lợi thế khác là duy trì tài khoản tại các ngân hàng trong cùng hệ thống quốc tế.

Chẳng hạn, tại Singapore và Paris, Vietcombank Đà Nẵng đều có tài khoản tại Banque Française du Commerce Extérieur. Khi cần, Chi nhánh có thể điều chuyển vốn giữa hai tài khoản này nhanh chóng mà không phải qua hệ thống thanh toán của Mỹ.

Sử dụng “bí danh”

Trong một số trường hợp, tên “Vietcombank” hoặc “Bank for Foreign Trade of Vietnam” có thể khiến giao dịch bị chú ý.

Vì vậy, Chi nhánh và ngân hàng đại lý đôi khi thỏa thuận sử dụng một tên khác — một “alias” — để hạn chế rủi ro. Một giải pháp đơn giản, nhưng khá hiệu quả trong thực tế.

Chủ động trao đổi trước mỗi giao dịch lớn

Với những khoản thanh toán giá trị lớn, Chi nhánh thường trao đổi trước với ngân hàng đại lý để thống nhất cách xử lý phù hợp, bảo đảm giao dịch được thực hiện trơn tru và an toàn.

Những đêm mất ngủ

Dù có nhiều giải pháp, rủi ro vẫn luôn hiện hữu.

Chủ trương “mỗi thị trường một tài khoản” cũng có mặt trái: số dư tại từng tài khoản thường không đủ để thanh toán các L/C lớn trị giá hàng triệu USD.

Mỗi lần ra lệnh chuyển tiền hoặc điều chuyển vốn, Mr. Old Man không khỏi hồi hộp. Có những đêm gần như không ngủ, chỉ mong trời sáng để chạy ngay đến phòng telex xem đã nhận được điện báo có (credit note) chưa.

May mắn thay, suốt thời kỳ cấm vận, hoạt động thanh toán quốc tế của Vietcombank Đà Nẵng vẫn an toàn tuyệt đối — không một đồng USD nào bị phong tỏa.

____

Ngày 3/2/1994, Tổng thống Bill Clinton tuyên bố dỡ bỏ lệnh cấm vận thương mại đối với Việt Nam sau 19 năm.

Đó không chỉ là niềm vui chung của cả nước, mà với Mr. Old Man, còn là dấu chấm hết cho những năm tháng làm nghề trong trạng thái “đi dây” đầy áp lực.

Một hành trình đáng tự hào

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập, Mr. Old Man xin gửi lời tri ân sâu sắc đến Vietcombank Đà Nẵng — nơi không chỉ nâng đỡ một chặng đường nghề nghiệp, mà còn lưu giữ những năm tháng đáng nhớ nhất của cuộc đời.

Một thời để nhớ.

Một hành trình đáng tự hào.

Một niềm tự hào không bao giờ phai.

____

Mr. Old Man – 4/2025